Zasiedzenie drogi publicznej wedle orzecznictwa Sądu Najwyższego
Zgodnie z art.2 ust. 1 ustawy o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 889) drogi publiczne dzielą się na drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne. W myśl art. 2a przywołanej ustawy drogi krajowe są własnością Skarbu Państwa, drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Co do zasady nie można nabyć przez zasiedzenie własności nieruchomości stanowiącej drogę publiczną z uwagi na jej wyłączenie z obrotu prawnego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego zawiera jednak wyjątki od powyższej reguły.
1. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r. (I CSK 293/11, Legalis nr 443512)
W postanowieniu tym Sąd Najwyższy wskazał, że wyłączenie z obrotu prawnego dróg publicznych obejmuje tylko te nieruchomości stanowiące drogę publiczną, które po zrealizowaniu procesu inwestycyjnego są budowlą przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego. Możliwe jest zatem zasiedzenie własności nieruchomości dopiero przeznaczonychpod drogę publiczną, tj. takich, które nie zostały jeszcze przekształcone w drogę publiczną faktycznie i prawnie. Nawet sklasyfikowanie danej nieruchomości w ewidencji gruntów jako „droga” i oznaczenie jej symbolem „dr” nie wystarcza do wyłączenia dopuszczalności jej zasiedzenia, „gdyż stwarza jedynie obalalne domniemanie, że nieruchomość stanowi drogę.
Zainteresowani posiadacze mogą wykazywać, że w rzeczywistości nieruchomość ma inny charakter, np. że – tak jak w okolicznościach niniejszej sprawy – chodzi o grunt stanowiący od wielu lat ogród i który, mimo ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, nigdy nie został wydany nowemu właścicielowi” (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r. (I CSK 293/11, Legalis nr 443512). Pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w ww. postanowieniu został podzielony również w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2014 r. (IV CSK 556/13, Legalis nr 1024777).
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2014 r. (II CSK 491/13, Legalis nr 1067167)
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 7 maja 2014 r. (II CSK 491/13, Legalis nr 1067167) Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, zgodnie z którym ustawodawca zawężając pojęcie nieruchomości wyłączonych z obrotu prawnego (poprzez posłużenie się w art. 2a ustawy pojęciem „drogi”, nie zaś „pasa drogowego”), spowodował, że inne nieruchomości przeznaczone do użytku publicznego („pewien teren (droga, plac)”) mogą być przedmiotem posiadania samoistnego prowadzącego do zasiedzenia własności nieruchomości („jeżeli osoba ta terenem tym zawładnie i korzysta z niego cum animo rem sibi habendi”).
Sąd Najwyższy w powyższym orzeczeniu zaakceptował także ww. pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r. (I CSK 293/11, Legalis nr 443512), w myśl którego wpisanie danej nieruchomości w ewidencji gruntów jako „droga” nie jest wystarczające do wyłączenia możliwości jej zasiedzenia, jeżeli nieruchomość taka drogą nigdy nie była i nie jest.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2019 r. (III CSK 73/17, Legalis nr 1894265)
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2019 r. (III CSK 73/17, Legalis nr 1894265), odmiennie niż w ww. postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2014 r. (II CSK 491/13, Legalis nr 1067167), uznano, że nie można nabyć przez zasiedzenie własności nieruchomości stanowiącej pas drogowy (tj. „teren wyznaczony liniami granicznymi pasa drogowego, obejmujący obok jezdni jej pobocza, także nie utwardzone i nie zagospodarowane jako chodniki czy ścieżki, pasy awaryjnego postoju lub pasy przeznaczone do ruchu pieszych, zatoki autobusowe lub postojowe, pasy dzielące jezdnie (elementy tzw. korony drogi)”). Zawarto przy tym jednak zastrzeżenie, że opisana nieruchomość nie ma „zdolności zasiedzeniowej”, ponieważ do zawłaszczenia gruntu doszło już po uprzednim przekształceniu nieruchomości w drogę publiczną w znaczeniu faktycznym i prawnym.